บทบาทใหม่ของ CEO: ผู้นำแห่งความยืดหยุ่น

บทบาทใหม่ของ CEO: ผู้นำแห่งความยืดหยุ่น

The CEO as Chief Resilience Officer” จาก McKinsey 

ในยุคที่องค์กรเผชิญกับความไม่แน่นอนและภาวะวิกฤตที่ต่อเนื่อง (permacrisis) ความยืดหยุ่นถือเป็นสิ่งสำคัญที่สุดสำหรับองค์กร อย่างไรก็ตาม ผลวิจัยของ McKinsey พบว่า 84% ของผู้นำรู้สึกว่าตนเองยังไม่พร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในอนาคต และ 60% ของกรรมการบริษัทเห็นว่า บริษัทยังไม่พร้อมรับมือกับเหตุการณ์ใหญ่ที่จะเกิดขึ้น

CEO ต้องไม่เพียงแต่รับมือกับวิกฤตที่เกิดขึ้นฉับพลัน เช่น การเปลี่ยนแปลงนโยบายการค้าโลก ความขัดแย้งในภูมิภาคยุโรปและตะวันออกกลาง หรือปัญหาเล็กๆ เช่น การแกว่งตัวของราคาหุ้นหรือข้อบกพร่องของสินค้า แต่ยังต้องลงทุนและสร้างความยืดหยุ่นอย่างตั้งใจ โดย McKinsey นิยามความยืดหยุ่นว่า “ความสามารถในการเตรียมพร้อม รับมือ และใช้ประโยชน์จากความเปลี่ยนแปลง” ซึ่งเกือบครึ่งหนึ่งของผลการดำเนินงานของบริษัทขึ้นอยู่กับภาวะผู้นำของ CEO

แนวทางปฏิบัติของ CEO ที่ประสบความสำเร็จ

- มองทั้งระยะสั้นและระยะยาว: CEO ต้องมี “ตาข้างหนึ่งมองกล้องจุลทรรศน์ อีกข้างมองกล้องโทรทรรศน์” คือมองรายละเอียดและภาพรวมไปพร้อมกัน
- เชื่อมโยงความยืดหยุ่นกับการเติบโต: ความยืดหยุ่นจะช่วยขับเคลื่อนนวัตกรรมและการเติบโตในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา
- สร้างสถานการณ์จำลอง: CEO ควรใช้สถานการณ์สมมติ (what-if scenarios), premortem, และการซ้อมรับมือวิกฤต เพื่อทดสอบความพร้อมขององค์กร

“CEO อยู่ตรงจุดที่กลยุทธ์ การเงิน และการทำงานมาบรรจบกัน เลยทำให้พวกเขาติดอยู่ในตำแหน่งที่ดีที่สุดที่จะเป็นผู้นำและช่วยสร้างความยืดหยุ่นให้บริษัท ทั้งป้องกันความวุ่นวายและยังคว้าโอกาสจากมันได้ด้วย”


4 ประเภทความยืดหยุ่นที่ CEO ต้องเข้าใจ


1. Financial Resilience (ความยืดหยุ่นด้านการเงิน)

Financial Resilience หรือ ความยืดหยุ่นด้านการเงิน สำคัญกับธุรกิจในยุคนี้มาก เพราะโลกธุรกิจเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ทั้งความผันผวนของเศรษฐกิจ การเปลี่ยนแปลงของตลาด หรือเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด เช่น การระบาดของโรค โควิด-19  สงครามการค้า หรือ การท่องเที่ยวไทยที่อาจอยู่ในช่วงขาลง ความยืดหยุ่นด้านการเงินช่วยให้ธุรกิจสามารถรับมือกับเหตุการณ์ฉุกเฉินได้ดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเงินสดหมุนเวียนไม่พอ การค้างชำระของลูกค้า หรือรายได้ที่ลดลงอย่างรวดเร็ว ธุรกิจที่มีความยืดหยุ่นด้านการเงินจะสามารถจ่ายค่าใช้จ่าย ค่าจ้างพนักงาน หรือซื้อวัตถุดิบได้ต่อเนื่อง แม้จะเจออุปสรรค ดังนั้นองค์กรมีความยืดหยุ่น มีเงินทุนและสภาพคล่องเพียงพอเพื่อฉวยโอกาสใหม่ๆ และ ต้องสร้างทางเลือกด้วยการเสริมความแข็งแกร่งของงบดุล จัดสรรเงินทุนบ่อยครั้ง และเพิ่มเงินสำรอง

2.  Operational Resilience (ความยืดหยุ่นด้านปฏิบัติการ)

Operational Resilience หรือ ความยืดหยุ่นด้านปฏิบัติการ คือ ความสามารถขององค์กรในการปรับตัวและฟื้นตัวจากเหตุการณ์ที่กระทบต่อการดำเนินงานหลักได้อย่างรวดเร็ว โดยไม่กระทบต่อลูกค้าหรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมากเกินไป ซึ่งไม่ใช่เพียงแค่การจัดการวิกฤต แต่รวมถึงการวางแผนเชิงรุกเพื่อรองรับความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ดังนั้นองค์กรต้องสามารถปรับเปลี่ยนกระบวนการทำงานได้อย่างรวดเร็วและในวงกว้าง และ ใช้ข้อมูลและวิเคราะห์เพื่อปกป้องและพัฒนาการดำเนินงานหลัก เช่น การพัฒนาสินค้าและบริการ การขายและบริการหลังการขาย การจัดหาวัตถุดิบ และซัพพลายเชน

3. Organizational Resilience (ความยืดหยุ่นด้านองค์กร)

Organizational Resilience หรือ ความยืดหยุ่นขององค์กร คือ ความสามารถขององค์กรในการคาดการณ์ เตรียมพร้อม ตอบสนอง และปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันหรือต่อเนื่อง เช่น วิกฤตเศรษฐกิจ การเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี หรือเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝัน เพื่อให้องค์กรสามารถอยู่รอด ฟื้นตัว และเติบโตได้อย่างยั่งยืนในระยะยาว โดยองค์กรที่มีความยืดหยุ่นจะสามารถรับมือกับสถานการณ์ที่ยากลำบาก ปรับเปลี่ยนกลยุทธ์และกระบวนการทำงานได้อย่างรวดเร็ว และสร้างโอกาสใหม่ ๆ จากความเปลี่ยนแปลง องค์กรเหล่านี้มักมีแผนรองรับที่ชัดเจน วัฒนธรรมองค์กรที่เข้มแข็ง และบุคลากรที่มีความยืดหยุ่นสูง ที่สำคัญต้องทำให้บุคคลและทีมมีความสามารถในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงและฟื้นตัวจากปัญหาต่างๆ และ ต้องกำหนดเป้าหมายหลัก เพื่อสร้างทิศทางที่ชัดเจน สร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้และความปลอดภัยทางจิตใจ (psychological safety)

4. External Resilience (ความยืดหยุ่นด้านภายนอก)

External Resilience หรือ ความยืดหยุ่นด้านภายนอก หมายถึง ความสามารถขององค์กรในการสร้างและรักษาความสัมพันธ์ที่แข็งแกร่งกับคู่ค้า ลูกค้า ผู้กำกับดูแล นักลงทุน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอกอื่น ๆ เพื่อให้องค์กรสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงหรือวิกฤตต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และได้รับความช่วยเหลือหรือสนับสนุนจากภายนอกในยามที่จำเป็น โดยองค์กรที่มี External Resilience จะสามารถพึ่งพาหรือสร้างพันธมิตรกับบุคคลหรือองค์กรภายนอกได้อย่างรวดเร็วเมื่อเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝัน เช่น การขาดแคลนวัตถุดิบ การเปลี่ยนแปลงกฎหมาย หรือวิกฤตที่ส่งผลต่อชื่อเสียงและความเชื่อมั่นขององค์กร นอกจากนี้ การสร้างความไว้วางใจและความเข้าใจร่วมกันกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอกยังช่วยให้องค์กรสามารถปรับตัวและฟื้นตัวจากวิกฤตได้เร็วขึ้น และยังสามารถฉวยโอกาสจากความเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่าคู่แข่งอีกด้วย และสร้างและรักษาความสัมพันธ์กับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหลัก เช่น ลูกค้า ผู้กำกับดูแล และนักลงทุน โดยยึดหลักความไว้วางใจและเข้าใจเป้าหมายร่วมกัน
 

5 กลยุทธ์สำคัญของ CEO ในการสร้างความยืดหยุ่น


1. ผูกความยืดหยุ่นกับวิสัยทัศน์ของบริษัท
   - CEO ต้องเชื่อมโยงกลยุทธ์ขององค์กรกับระดับความยืดหยุ่นอย่างแน่นแฟ้น
   - องค์กรที่ทีมผู้บริหารทำงานสอดคล้องกัน มีโอกาสประสบความสำเร็จมากกว่าคู่แข่งถึง 2 เท่า[1][8]

2. สร้างความยืดหยุ่นครบทุกมิติ
   - องค์กรต้องพัฒนาและดูแลความยืดหยุ่นในทุกมิติอย่างสมดุล
   - CEO ต้องติดตามและปรับปรุงเมื่อพบว่ามิติใดมิติหนึ่งอ่อนแอ[1][8]

3. แสดงภาวะผู้นำอย่างเด็ดขาดเมื่อความยืดหยุ่นถูกท้าทาย
   - ในช่วงวิกฤต CEO ต้องเข้าแทรกแซงและตัดสินใจอย่างเด็ดขาด
   - องค์กรที่มีผู้นำที่เด็ดขาดจะมีสุขภาพองค์กรที่ดีกว่าคู่แข่งถึง 4.2 เท่า

4. สร้างทีมที่แข็งแกร่งและลงทุนกับความยืดหยุ่นของบุคคล
   - CEO ต้องสรรหาและพัฒนาบุคลากรที่มีความยืดหยุ่นสูง
   - ต้องเป็นแบบอย่างที่ดีในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลง

5. สร้างความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอก
   - CEO ต้องสร้างพันธมิตรที่แข็งแกร่งกับกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอก เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงในอนาคต


กรณีศึกษา Satya Nadella CEO ของบริษัท Microsoft

ก่อนที่ Satya Nadella จะขึ้นเป็น CEO ของ Microsoft ในปี 2014 วัฒนธรรมองค์กรของบริษัทมีลักษณะแข็งกร้าว แข่งขันสูง และแบ่งแยกเป็นส่วน ๆ ในองค์กร พนักงานต่างมุ่งเอาชนะกันเอง กลัวความผิดพลาด และไม่กล้าเสี่ยงกับนวัตกรรมใหม่ ๆ ทำให้ Microsoft พลาดโอกาสสำคัญในตลาดใหม่ เช่น โทรศัพท์มือถือและ Cloud Computing

แต่เมื่อ Satya Nadella เข้ามา เขาเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมองค์กรอย่างสิ้นเชิง โดยเน้น “Growth Mindset” หรือกรอบความคิดแบบเติบโต พนักงานที่พร้อมเรียนรู้และพัฒนาตนเองเสมอ ส่งเสริมให้เกิดความหลากหลาย ความสามัคคีในองค์กร และให้ความสำคัญกับลูกค้าเป็นอันดับแรก นอกจากนี้ ยังเปิดโอกาสให้ทุกคนกล้าลองผิดลองถูกและร่วมมือกันอย่างสร้างสรรค์ ส่งผลให้ Microsoft กลับมาเป็นผู้นำด้านเทคโนโลยีและมีมูลค่าสูงสุดในโลกอีกครั้ง Satya Nadella เข้ารับตำแหน่ง CEO ในปี 2014 ขณะที่ Microsoft กำลังเผชิญกับความท้าทายด้านการเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีและการแข่งขันที่สูงขึ้น

แนวปฏิบัติและผลลัพธ์:

  • ปรับวัฒนธรรมองค์กร: เปลี่ยนวัฒนธรรมจาก “รู้ทุกอย่าง” เป็น “เรียนรู้ตลอดชีวิต” ส่งเสริมให้พนักงานกล้าลองผิดลองถูกและปรับตัวกับความเปลี่ยนแปลง
  • เน้น Cloud และ AI: ปรับกลยุทธ์องค์กรไปสู่ Cloud Computing และ AI ทำให้ Microsoft สามารถเติบโตและแข่งขันในตลาดใหม่ได้
  • ผลลัพธ์: Microsoft กลายเป็นหนึ่งในบริษัทที่มีมูลค่าสูงสุดในโลกและสามารถปรับตัวได้ดีกับทุกความเปลี่ยนแปลง

ที่มา

[1] The CEO as chief resilience officer https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/the-ceo-as-chief-resilience-officer?stcr=E8CEB291A21C4299AF8A96F70141C6FE&hlkid=3ac6e254d8f64ae6887df3471bfa8610&hctky=16332014&hdpid=31
[2] The CEO as chief resilience officer - McKinsey https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/the-ceo-as-chief-resilience-officer
[3] สรุปหนังสือ CEO Excellence โดย McKinsey & Company Senior Partners https://www.youtube.com/watch?v=pgT8ZmKTedo
[4] CEO ที่แท้จริง ต้องบริหารข้างในก่อน นิ่งเพื่อนำ ฉบับ McKinsey - YouTube https://www.youtube.com/watch?v=7O4dBc0qe1U
[5] คู่มือสร้างสุดยอดซีอีโอระดับโลกฉบับ McKinsey | CEO Priorities EP.1 https://www.youtube.com/watch?v=1-x897cxu30
[6] Building a resilient, future-ready organization | McKinsey.org https://www.mckinsey.org/locations/mckinsey-client-capabilities-network/our-work/strategic-and-change-communications/the-communications-exchange/ceo-insights-building-a-resilient-future-ready-organization
[7] Reinventing https://www.accenture.com/content/dam/accenture/final/accenture-com/document/Accenture-Reinventing-for-Resilience-CEO-Guide.pdf
[8] The CEO as chief resilience officer https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/the-ceo-as-chief-resilience-officer&rut=99b705f19700a340ef45f4757171149fb14f0fecdf199e686eee3b65134ac8d5
[9] Reshaping business resilience: CFOs as architects of sustainable growth - The CFO https://the-cfo.io/2023/06/01/reshaping-business-resilience-cfos-as-architects-of-sustainable-growth/
[10] The CEO's guide to corporate finance - McKinsey https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/the-ceos-guide-to-corporate-finance
[11] The CEO’s guide to navigating turbulence https://www.mckinsey.com/featured-insights/themes/the-ceos-guide-to-navigating-turbulence
[12] Raising the resilience of your organization https://www.mckinsey.com/capabilities/people-and-organizational-performance/our-insights/raising-the-resilience-of-your-organization
[13] A defining moment: How Europe’s CEOs can build resilience to grow in today’s economic maelstrom https://www.mckinsey.com/capabilities/risk-and-resilience/our-insights/a-defining-moment-how-europes-ceos-can-build-resilience-to-grow-in-todays-economic-maelstrom
[14] Resilience: Leading for the long term https://kpmg.com/us/en/board-leadership/articles/2022/resilience-leading-for-the-long-term.html
[15] my-risk-the-heart-of-resilient-leadership-responding-to-covid19.pdf https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/my/Documents/risk/my-risk-the-heart-of-resilient-leadership-responding-to-covid19.pdf
https://thestandard.co/satya-nadella-microsoft/